Wat is een AI-zoekmachine? Welke er zijn en welke Nederlanders gebruiken (2026)

Een AI-zoekmachine geeft op je vraag een geschreven antwoord, in plaats van een lijst met tien links. Het systeem zoekt zelf op het web, leest de pagina’s en vat ze samen. Meestal staan de bronnen erbij. In Nederland gaat het om vijf platformen: ChatGPT, Google (met AI Overviews en de AI-modus), Gemini, Microsoft Copilot en Perplexity. ChatGPT is daarvan veruit de grootste.

Wat is het verschil met een gewone zoekmachine?

Een gewone zoekmachine laat zien waar het antwoord staat. Een AI-zoekmachine geeft het antwoord zelf. Bij Google kies jij welke van de tien links je opent. Bij een AI-zoekmachine heeft het model die keuze al gemaakt. Vaak noemt het maar twee of drie aanbieders.

Neem iemand die vraagt: “Welke fysiotherapeut in Leeuwarden helpt bij rugpijn?” Google toont een lijst met praktijken, een kaart en reviews. Een AI-zoekmachine noemt er een paar bij naam en legt uit waarom. Staat jouw praktijk niet in dat antwoord, dan besta je voor die vraag niet.

Dat verandert wat “gevonden worden” betekent. Op plek 6 in Google krijg je nog een deel van de klikken. In een AI-antwoord word je genoemd, of niet. Het gaat er dus om of jouw pagina de bron is waar het antwoord uit komt. Dat vakgebied heet GEO, Generative Engine Optimization. Hoe zoeken verder verandert, lees je in de toekomst van zoeken.

Welke AI-zoekmachines gebruiken Nederlanders?

ChatGPT, met grote afstand. Dat blijkt uit de cijfers van Statcounter. Dat bedrijf telt paginaweergaven op ruim een miljoen websites die zijn teller gebruiken. Klikt iemand in een AI-chatbot op een bronlink en komt hij zo op een van die sites? Dan telt Statcounter dat als doorklik uit die chatbot. Voor Nederland zag de verdeling er in september 2026 zo uit:

AI-zoekmachine	Aandeel in doorkliks vanuit AI-chatbots, Nederland, sept. 2026
ChatGPT	82,94%
Google Gemini	8,79%
Microsoft Copilot	3,63%
Perplexity	3,07%
Claude	1,54%

Lees die cijfers met twee kanttekeningen. Ten eerste meet Statcounter doorkliks. Hoeveel mensen een chatbot gebruiken, zie je er niet in. Volgens Statcounter klikken mensen in een chatbot ook minder vaak door dan mensen die gewoon zoeken. Ten tweede tellen de AI-antwoorden in Google zelf hier niet mee: de AI Overviews en de AI-modus. Die zitten in Nederland gewoon in Google Zoeken.

Welke AI-zoekmachine kies je zelf?

Wil je kunnen nagaan waar een antwoord vandaan komt, kies dan ChatGPT met zoeken of Perplexity. Die twee zetten hun bronnen bij het antwoord. Gemini doet dat niet bij elk antwoord. Alle vijf hebben een gratis versie en antwoorden in het Nederlands.

	Gratis te gebruiken	Bronnen zichtbaar	In het Nederlands	Waar beschikbaar
ChatGPT	Ja, zoeken kan zelfs zonder account	Ja, als ChatGPT het web doorzoekt	Ja	Browser (chatgpt.com), app voor computer en telefoon
Google AI Overviews en AI-modus	Ja, onderdeel van Google Zoeken	Ja, met links naar de bronnen	Ja	Ingebouwd in Google Zoeken en de Google-app
Gemini	Ja, met een Google-account	Soms, niet bij elk antwoord	Ja	Browser, app voor Android en iPhone
Microsoft Copilot	Beperkte gratis versie, plus betaalde plannen	Ja	Ja	Browser, Windows, Edge, app voor Android en iOS
Perplexity	Ja, plus een betaalde Pro-versie	Ja, bij elk antwoord	Antwoordt in de taal van je vraag	Browser, app voor iOS en Android

Elke cel hebben we in oktober 2026 gecontroleerd op de pagina’s van de platformen zelf:

• ChatGPT: zoeken en talen
• Google: AI Overviews en AI-modus
• Gemini: abonnementen, bronnen, talen en apps
• Copilot: functies en apps, talen en abonnementen
• Perplexity: gratis versie, bronnen en apps en taal

Zoek je al in Google, dan hoef je niets te installeren. De AI Overviews verschijnen vanzelf bij vragen waar Google een samenvatting nuttig vindt.

De AI-zoekmachines op een rij

ChatGPT

Ruim acht op de tien doorkliks vanuit AI-chatbots in Nederland komen uit ChatGPT. Met de zoekfunctie raadpleegt ChatGPT live het web. Het noemt dan de pagina’s waar het antwoord vandaan komt. Mensen vragen er advies, vergelijken aanbieders en kiezen producten. Wie hier ontbreekt, mist het platform met veruit de meeste doorkliks. De aanpak staat in vindbaar worden in ChatGPT.

Google: AI Overviews en de AI-modus

Sinds 8 oktober 2025 kun je de AI-modus van Google in Nederland gebruiken, in het Nederlands. Het is een apart tabblad in de zoekresultaten, waarin je een gesprek voert. Google splitst je vraag daar op in deelvragen en zoekt die allemaal op. Daardoor kan ook een pagina buiten de top 10 de bron worden. De AI Overviews staan boven de gewone resultaten. Ze verschijnen alleen als Google denkt dat een samenvatting iets toevoegt. Wat dat voor je site betekent, lees je in AI Overview en AI-modus van Google.

Gemini

Gemini is de losse AI-assistent van Google, in de browser en als app. Gemini gebruikt de zoekresultaten van Google als basis. Goede gewone SEO telt hier dus zwaarder mee dan bij andere platformen. Niet elk antwoord heeft bronnen: zie je onder een antwoord geen knop Bronnen, dan gaf Gemini geen links mee. Meer in vindbaar worden in Gemini.

Microsoft Copilot

Copilot zit in Windows en in de browser Edge, en is er als app voor Android en iOS. Wie op Windows werkt, heeft het dus al bij de hand. Copilot leunt op de index van Bing. Voor B2B-bedrijven is dat een reden om ook Bing Webmaster Tools in te richten, de Search Console van Bing. Zie vindbaar worden in Copilot.

Perplexity

Perplexity is gemaakt voor wie onderbouwde antwoorden met zichtbare bronnen wil. Bij elk antwoord staan klikbare bronnen, dus je ziet meteen of jouw site erbij zit. Het aandeel in Nederland is klein: 3,07 procent van de doorkliks. Toch loont het als je klanten grondig vergelijken voor ze kopen. Hoe je daar opvalt, staat in vindbaar worden in Perplexity.

Claude en de rest

Claude van Anthropic kreeg in september 2026 1,54 procent van de doorkliks in Nederland. Daarnaast bestaan er modellen als Grok, DeepSeek en Mistral. Voor de meeste mkb-bedrijven tellen die minder dan ChatGPT en Google. Over Claude staat meer in vindbaar worden in Claude.

Hoe kiest een AI-zoekmachine zijn bronnen?

Elke AI-zoekmachine werkt in drie stappen. Eerst maakt het systeem zoekopdrachten van je vraag. Dan haalt het pagina’s op. Daarna schrijft het een antwoord uit wat het daar leest. Op deze punten kun je afvallen:

1. Ophalen: de crawler, het programma dat pagina’s ophaalt, moet je pagina kunnen lezen. De meeste AI-crawlers voeren geen JavaScript uit. Tekst die pas door een script verschijnt, zien ze dus niet. Zie hoe AI-crawlers je site lezen.
2. Kiezen: het systeem kiest pagina’s die de vraag direct en feitelijk beantwoorden, het liefst in de eerste alinea’s.
3. Bevestigen: wordt je bedrijf ook op andere sites genoemd, in reviews, vergelijkingen en vakmedia? Dan kom je sneller in het antwoord dan een bedrijf dat alleen over zichzelf schrijft.

De verschillen per platform staan uitgewerkt in hoe ChatGPT, Perplexity en Gemini hun bronnen kiezen.

Hoe kom je als bedrijf in die antwoorden?

Begin bij ChatGPT en Google. ChatGPT is in Nederland veruit de grootste chatbot, en via Google bereik je iedereen die gewoon zoekt. Gemini volgt vaak vanzelf als je Google goed doet. Copilot verdient aandacht als je zakelijke klanten hebt. Perplexity telt mee als je klanten grondig vergelijken voor ze kopen.

Een fysiotherapiepraktijk in Leeuwarden hoeft dus geen vijf strategieën te maken. De pagina over rugklachten beantwoordt bovenaan de vraag “wat kost fysiotherapie bij rugpijn?”. Die tekst staat gewoon in de HTML, zodat elke crawler hem leest. En de praktijk vraagt patiënten om een review waarin Leeuwarden en de klacht staan. Dat werkt voor alle vijf.

Hoe je dat stap voor stap aanpakt, met de valkuilen per platform, staat in onze gids vindbaar worden in AI-zoekmachines. Wil je een vast plan met een nulmeting, volg dan GEO-optimalisatie in zes stappen.

Meten in welke AI-zoekmachine je genoemd wordt

In Search Console zie je hoe vaak je in Google verschijnt. Of ChatGPT je noemt, zie je daar niet. Dat meet je apart, en vaker dan één keer. AI-antwoorden verschuiven namelijk van dag tot dag.

Briljant stelt elke dag de vragen van jouw klanten aan ChatGPT, Gemini en Perplexity. Je ziet bij welke vragen jij genoemd wordt, en bij welke je concurrent. Daarnaast zie je je posities in Google. Voor de praktijk in Leeuwarden kan dat er zo uitzien. Bij de vraag over rugpijn noemt Perplexity de praktijk wel. ChatGPT noemt bij die vraag alleen twee concurrenten. Dan weet je waar je begint. Maak een account aan en je ziet direct resultaat, 7 dagen gratis. Hoe de meting werkt, lees je bij de prompt tracker. Wil je eerst zonder account kijken, doe dan de gratis ChatGPT-check.